Zaha Hadid: Η ανατρεπτική

Επί τριάντα χρόνια, η μεγάλη κυρία του design αποδομεί την ορθολογική αρχιτεκτονική χωρίς ενοχές και νόρμες δημιουργώντας κτίρια που θυμίζουν γλυπτά και δίνουν την εντύπωση ότι κινούνται. Η μοναδική γυναίκα αρχιτέκτονας τέτοιου βεληνεκούς αποτελεί τη θηλυκή πλευρά μίας ανδροκρατούμενης περιοχής.

Η αρχιτεκτονική με την έννοια της τέχνης και της αισθητικής φιλοσοφίας -αντί της έννοιας εκείνης που περιορίζεται μόνο σε μοντέλα και σχέδια? είναι φανερή σε όλα τα μεγαλόπνοα οικοδομήματα της Zaha Hadid.

Iσως γι’ αυτό έχει χαρακτηριστεί η απόλυτη ντίβα της σύγχρονης αρχιτεκτονικής. Τα εντυπωσιακά κτίριά της, θεαματικά μνημεία που έχουν ανεγερθεί επιλεκτικά σε διαφορετικά σημεία του πλανήτη, μοιάζουν με κομμάτια μιας πόλης από ταινία επιστημονικής φαντασίας, έτοιμα να οδηγήσουν προς κάποιον πολιτισμό του μέλλοντος, εκεί όπου η τεχνολογία συναντάει την αισθητική και οι δύο όροι κυριαρχούν στην αναζήτηση νέων, πρωτότυπων κτιριακών σχεδίων. Τα κτίριά της είναι επιβλητικά και ανάλαφρα ταυτόχρονα.

Οι αιχμηρές γωνίες των πρώτων της σχεδίων που κατευθύνονται στον ουρανό, σταθερές ευθείες γραμμές που τέμνονται, κάνουν ακόμα και τα βαριά υλικά, όπως το μπετόν και το μάρμαρο, να φαίνονται αέρινα. Στα πιο σύγχρονα σχέδιά της, οι ευθείες έχουν αντικατασταθεί από καμπύλες, μια νέα τάση που υπαγορεύει την κυριαρχία των λοξών γραμμών στις αρχές του 21ου αιώνα.

Κάπως έτσι, λοιπόν, το όνομα της Ιρακινής αρχιτεκτόνισσας καθιερώθηκε ανάμεσα στην ελίτ της παγκόσμιας αρχιτεκτονικής ενώ τα τολμηρά ή φουτουριστικά της οικοδομήματα, αυτά τα περίεργα κτίρια με τις καμπύλες οροφές και τους δαιδαλώδεις ορόφους, έχουν πια αποκτήσει όχι μόνον ταυτότητα και αναγνωρισιμότητα αλλά και παγκόσμια φήμη.

Η Zaha Hadid σπούδασε αρχιτεκτονική στο Λονδίνο στο πλευρό του μεγάλου Ολλανδού αρχιτέκτονα Rem Koolhaas. Από μικρή έδειχνε ότι η ρευστότητα και η φωτεινότητα ήταν τα αγαπημένα στοιχεία που ήθελε να προσάψει στην τέχνη της.

Ωστόσο τα πρώτα της κτίρια, ακόμη κι αν έδιναν την αίσθηση του πλούτου και της χλιδής, δεν υπηρετούσαν τις καλλίγραμμες καμπύλες και τα φωτεινά διαστημικά παράθυρα που έχει πλέον υιοθετήσει στα πιο πρόσφατα έργα της, γιατί, όπως έχει άλλωστε δηλώσει και η ίδια, «κάθε εποχή έχει δικαίωμα να αφήνει το πολιτισμικό της στίγμα».

Βέβαια, η μεγάλη της ικανότητα να καθιστά το φανταστικό σε πραγματοποιήσιμο αποδεικνύει με τον καλύτερο τρόπο ότι το πιο σημαντικό στοιχείο για το πνεύμα του σύγχρονου ανθρώπου δεν μπορεί να είναι άλλο από τη συνεχή αναζήτηση για την πρωτοτυπία και την καινοτομία.

Ωστόσο οι δραστηριότητές της δεν εξαντλούνται μόνο στον σχεδιασμό κτιρίων, αλλά και στο design αντικειμένων καθημερινής χρήσης, κάτι που λατρεύουν άλλωστε όλοι οι αρχιτέκτονες. Εχει σχεδιάσει για τους οίκους Vitra, Swarovski, Dupont, Alessi και βασική της αρχή είναι ότι οι χώροι, όπως και τα αντικείμενα, πρέπει να αναδίδουν ομορφιά.

Οι δημιουργίες της αρχιτεκτόνισσας, η οποία ζει μεταξύ Λονδίνου και Ρώμης, εκτιμώνται τελικά τόσο από τους κυβερνώντες (που πιθανόν της ανέθεσαν κάποιο έργο) αλλά και από τους κατοίκους που θα το βλέπουν στην πόλη τους, κάτι που η ίδια υποστηρίζει λέγοντας: «Τα τελευταία χρόνια έχουν γίνει τόσα ριζοσπαστικά αρχιτεκτονικά έργα που και το πλέον ευφάνταστο σου φαίνεται κανονικό.

Το ζήτημα είναι πλέον πώς θα εντάξουμε, πώς θα ενσωματώσουμε τη ριζοσπαστική αρχιτεκτονική μέσα σε αυτήν που ήδη υπάρχει και είναι κοινά αποδεκτή». Πρόσφατα οι εκδόσεις Taschen παρουσίασαν το πρώτο μεγάλο τους λεύκωμα αφιερωμένο τόσο στο αρχιτεκτονικό όσο και στο πιο σχεδιαστικό έργο της Hadid με τίτλο «Hadid, the complete works 1979-2009».

Ανάμεσα στα έργα της που συνεχίζουν να αναλύονται εξαντλητικά τόσο σε μεγάλες αρχιτεκτονικές σχολές όσο και στα ειδικά περιοδικά του χώρου ξεχωρίζουν το Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης στο Σινσινάτι, ένα πάρκινγκ αυτοκινήτων στο Στρασβούργο, μια άκρως τρομακτική αλλά ταυτόχρονα εντυπωσιακή πλατφόρμα για άλματα σκι στην Αυστρία, το ξενοδοχείο Puerta America στη Μαδρίτη και το London Aquatics Center, που θα είναι έτοιμο για τους Ολυμπιακούς Αγώνες που θα διεξαχθούν το 2012.

Ειδικά με αυτό το τελευταίο κτίριο, που θα περιέχει δύο τεράστιες πισίνες αγώνων, φαίνεται ότι η Hadid έχει πετύχει μια μοναδική αρχιτεκτονική που, απ’ ό,τι φαίνεται, δύσκολα θα αφήσει κληρονόμους. Επίσης, κάτι που διακρίνει κανείς στα πιο πρόσφατα σχέδια της Ιρακινής αρχιτεκτόνισσας είναι το γεγονός ότι όσο αινιγματικό κι αν φαίνεται ένα κτίριο στην εξωτερική του όψη τόσο λειτουργικό παραμένει αν μελετήσει κάποιος το εσωτερικό του.

Κι ενώ οι αιχμηρές γωνίες φαίνεται να έχουν δώσει πλέον τη θέση τους σε πιο κυρτές γραμμές στα σχέδιά της, η ρευστή δυναμική που αποπνέουν τα κτίριά της αλλά και τα ελικοειδή design προϊόντα της συνοψίζουν τις αρχές της συνθετικής της ικανότητας. Μια μοναδική αρετή ενός ανθρώπου που αντιμετωπίζει τη γήινη επιφάνεια σαν ένα σεντόνι όπου πάνω του μπορείς να παίζεις για πάντα, και πιστά υποστηρίζει ότι το αδιανόητο μπορεί να είναι δυνατό για πολλούς με μία προϋπόθεση: Να το πιστεύει ο ίδιος ο δημιουργός.

Οσο αινιγματικό κι αν φαίνεται ένα κτίριο στην εξωτερική του όψη τόσο λειτουργικό παραμένει αν μελετήσει κάποιος το εσωτερικό του.

Ηighlights

1950: Γεννιέται στη Βαγδάτη.

1978: Eργα της εκτίθενται στο μουσείο Guggenheim της Νέας Υόρκης.

1980: Ανοίγει στο Λονδίνο το δικό της αρχιτεκτονικό γραφείο.

2002: Επιλέγεται για να σχεδιάσει το νέο γενικό σχέδιο της πόλης της Σιγκαπούρης.

2004: Γίνεται η πρώτη γυναίκα που κερδίζει το Βραβείο Pritzker, το επονομαζόμενο και Νόμπελ Αρχιτεκτονικής.